Maar het kan een keer voorkomen dat de meningen uiteen lopen en dat bestuur (of commissie) en dirigent lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. Vooral in het geval van repertoirekeuze voor een concert kan dit een erg frustrerend iets zijn.

Toch is het zo dat je vaak, in zulke gevallen, echt het beste naar de dirigent kunt luisteren. Als een dirigent een stuk of arrangement niet wil programmeren (hoe hard en lang er ook aan het arrangement gewerkt is), en hij/zij heeft daar goede redenen voor, vind ik persoonlijk dat je naar hem moet luisteren.

Ik zeg dit niet omdat ik zelf dirigent ben. Wanneer ik namelijk in het publiek zit bij een optreden van een willekeurig koor, straf ik de dirigent af voor alles wat er artistiek gezien niet klopt. En ik weet dat ik niet de enige hierin ben. Zo werkt het nu eenmaal.

De dirigent is het artistieke gezicht van het koor en kan zijn reputatie en professionaliteit flink ‘upgraden’ of schaden door bepaalde keuzes te maken. Help hem hierbij in plaats van hem hierbij in de weg te zitten.

Tijdens optredens kan het zo zijn dat deze mensen een heel koor mee kunnen nemen de afgrond in als er iets misgaat. In de pauze wordt er gereflecteerd en worden er items genoemd met dingen die niet goed gingen. Een tweede persoon hoort dat en kan onzeker worden, etc.

Dit is natuurlijk het laatste wat jij als dirigent wilt dat gebeurt. De tweede helft van het optreden heb je opeens een onzeker koor op de bühne staan. Maar hoe kun je hier nu op een positieve manier op inspringen?

The Real Group uit Zweden heeft hiervoor een regel die binnen hun groep geldt. Ze noemen het de ’20 minuten-regel’. Dit houdt in dat tot 20 minuten ná een optreden (dus ook in de pauze) er geen negatieve dingen gezegd mogen worden met betrekking op het optreden. De gedachte hierachter is dat na deze 20 minuten van ‘afkoelen’ de meeste foutjes en vergissingen allang gerelativeerd zijn en niet meer zo zwaar wegen. Je kunt het wat meer in een breder perspectief bekijken.

Heb jij deze ervaring ook? Heb jij ook eenzelfde soort regel? Ik hoor graag van je wat jij doet om je zangers scherp te houden in optreedsituaties!

 Stap 1: toonladders construeren

Het construeren van akkoorden is het makkelijkst uit te leggen als je weet hoe je een majeur-toonladder kunt maken. Dit is vrij eenvoudig aan de hand van drie uit te voeren stappen:

1. Schrijf eerst alle noten op die je nodig hebt

Wanneer je bijvoorbeeld de toonladder van C wilt opschrijven, schrijf je eerst alle noten op van C tot de C een octaaf hoger. Wil je de toonladder van A opschrijven? Schrijf dan eerst de noten van A tot de A een octaaf hoger uit. Wil je die van Es opschrijven, schrijf dan eerst een Es en vul dan alle noten erna op en eindig ook weer met een Es. Maak je nog niet druk om voortekens. Die komen pas bij de derde stap.

Enkele voorbeelden afgebeeld zoals hierboven beschreven:

Alle tonen van C tot C

Alle tonen van A tot A

Alle tonen tussen Es en Es

2. Controleer de afstanden tussen de noten

Elke majeur-toonladder heeft altijd dezelfde afstanden tussen de noten. De afstanden zijn erg makkelijk te onthouden omdat ze, wanneer je ze opzegt, een lekker cadans hebben: Heel – Heel – Half – Heel – Heel – Heel – Half (herhaal het een paar keer voor jezelf en je zult merken dat er een geboren rapper in je schuilt)!

In de afbeeldingen hieronder zie je de afstanden tussen de noten genoteerd in letters: H (= een hele toon) en h (= een halve toon). Deze afstanden zijn BIJ ELKE MAJEUR-TOONLADDER hetzelfde.

3. Verhoog of verlaag de noten om de juiste afstanden te creëren

De toonladder van C is helemaal correct. Alle afstanden kloppen. Als je het zo niet kunt zien, gebruik dan even deze afbeelding van de piano.

Kleine uitleg voor het gebruik van de afbeelding: de gang van toets naar toets is een halve toon. Van C naar C# is een halve toon, maar ook van Eb naar E is een halve toon. Van E naar F is OOK een HALVE TOON. Op deze plek zit er geen zwarte toets tussen de twee witte toetsen, maar het blijft wel een stap naar de volgende toets. Hetzelfde geldt voor de afstand B-C.

De stap van F naar G is een hele toon. Hier zit namelijk nog een zwarte toets tussen dus bestaat de stap uit twee halve tonen.

Kijk naar de afstanden van de toonladder van C. Deze kloppen precies met de afstanden van alle witte toetsen op de piano.

Kijken we nu even naar de toonladder van A. Hier kloppen de afstanden nog niet.

We moeten de afstanden tussen de tonen gaan aanpassen zodat de afstanden wél kloppen. Zorg er altijd voor dat wanneer je afstanden gaat aanpassen, dat je niet aan de eerste van de twee tonen zit waartussen de afstand niet klopt:

Van A naar B klopt de afstand. Van B naar C is een halve afstand op de piano, maar in de toonladder moet er op dit punt een hele afstand komen. We blijven van de B af omdat anders de afstand tussen de A en de B niet meer klopt. De afstand B-C is nu een halve, moet een hele worden, dus verhogen we de C met een halve toon naar een C#. Nu is de afstand een hele toon geworden. Zo doen we het ook met de afstand E-F. Dit is een halve toon maar moet een hele worden. Verhoog de F naar F# en het is klaar.

Nu staat er geen kruis bij de afstand van F-G, maar omdat er nu een verandering heeft plaatsgevonden met de F (verhoogt naar F#), is de afstand tussen de F# en de G een halve geworden maar moet een hele zijn. Verhoog de G naar G# en je hebt de hele afstand weer terug. Het laatste kruis is dan automatisch opgelost; doordat je de G hebt verhoogt naar G#, is de afstand G#-A automatisch een halve toon geworden:

De toonladder van Eb doe je op dezelfde manier.

Probeer zelf de toonladder van Eb te maken en controleer je antwoord onderaan dit artikel.

Stap 2: akkoorden construeren

Hoe maak je nu akkoorden van deze toonladders? Simpel: pas een tertsenstapeling toe.

Je kunt noten tussen of op de lijnen noteren. Zoals je ziet maak je een klein sprongetje van noot naar noot bij beide voorbeelden. Dat zijn tertsen.

Als we nou een C-majeurakkoord willen maken, schrijven we de toonladder van C uit:

En passen we tertsstappeling toe van tonen die binnen de toonladder van C passen op elke toon van de toonladder.

In het geval van de toonladder van A:

Wordt dit:

In het geval van de toonladder van Es:

Wordt dit:

De Basisakkoorden

Wat kun je nou met de bovenstaande informatie? De bovenstaande vaardigheden komen van pas bij de basisakkoorden die in 90% van de muziek voorkomt. Het gaat daarbij om de trappen van de toonladder. In totaal zijn er zeven verschillende trappen (zie hieronder). Hierboven heb je kunnen zien dat je dus op elke trap een akkoord kunt bouwen d.m.v. tertsenstapeling.

De basisakkoorden waar naartoe in ieder geval elke eenvoudige popsong terug te leiden valt zijn de I, IV en de V (in dit geval zijn de akkoorden C, F en G):

Oh ja, nog even het antwoord van de constructie van de toonladder van Es (maar die had je ook in het artikel kunnen terugvinden)

Ik hoorde laatst een koor in een Engelstalig nummer de klank ‘ooh’ [oeh], zingen als ‘oh’ [o]. Natuurlijk best logisch als je bedenkt dat we met z’n allen in een Nederlands koor zingen. Maar als je even nadenkt, klinkt een oe-klank beter dan een o-klank onder de tekst van dit nummer in deze taal (Engels).

Nog een voorbeeld. Het arrangement van Jens Johansen (Vocal Line) van Leonard Cohen’s ‘Hallelujah’ is prachtig! Dit arrangement heeft een prachtige opbouw. Na het intro zijn alleen de mannen aan het woord. Bij het eerste refrein komen de sopranen erin. Nu mijn punt: de tekst die op papier staat bij die bewuste inzet is ‘ee’ [ie] (ik was deze klank nog niet zo vaak tegengekomen in arrangementen, maar dit is echt een prachtige begeleidingsklank; mooi helder). Wat hoor ik dan de sopranen opeens zingen? Een ‘over the top’ klinkende oer-Hollandse ‘ee’-klank ([ee] als in het woord ‘veel’). Dat is voor mij een erg vreemde keuze van de dirigent.

Wat ik hiermee niet wil zeggen, is dat dirigenten die deze vreemde keuzes maken te dom zijn om dit vak uit te voeren. Helemaal niet. Ik durf zelfs wel te beweren dat het ook de schuld is van veel arrangeurs.

Arrangeurs zijn namelijk ook niet altijd consequent in het eenduidig opschrijven van deze klanken. Iedere arrangeur heeft weer z’n eigen schrijfwijze waar hij of zij weer een eigen gedachte bij heeft. Gelukkig gebeurt het steeds meer, maar het zou zo fijn zijn als arrangeurs één algemene notatie zouden gebruiken voor de klanken die ze schrijven. Er zijn namelijk geen duidelijke afspraken voor. Een paar voorbeelden van arrangeurs uit andere landen

Ik heb een boekje met inzingers uit Denemarken besteld van Malene Rigtrup. Geweldige arrangeur, en ze houd zich ook aan de regels in haar arrangementen. Maar in het boekje gebruikt ze Engels klinkende klanken als ‘day’ maar schrijft ze op als ‘dæ’. Ze kiest hiervoor dus de klanken van haar moederstaal.

Duitse arrangeurs schrijven voor een hi-hat-geluid in plaats van een ‘t’ bijvoorbeeld ‘tz’. Dit is vanuit hun taal de beste manier om het geluid van een hi-hat op te schrijven.

Als we even bij onze oosterburen blijven, zul je ook vaak zien dat ze het Engelse ‘doo’ [doe] niet gebruiken, maar voor de klank uit hun eigen taal kiezen, namelijk ‘du’ [doe].

Wat zou het fijn zijn als iedereen in de muziekwereld zou kunnen werken met één duidelijke notatietheorie: schrijf de klanken in de taal waarin het nummer staat. Dus als dit een Nederlandstalig nummer is, gebruik je ‘oeh’ en ‘dee’. Is het een Engelstalig nummer dan gebruik je de Engelse schrijfwijze van deze klanken: ‘oeh’ schrijf je dan als ‘ooh’ en ‘dee’ schrijf je dan als ‘day’. Op deze manier kan muziek worden uitgevoerd zoals het bedoeld is.

Heb jij een andere mening? Of wil je iets weerleggen? Helemaal geweldig! Laat hieronder een reactie achter om mij te laten weten hoe jij erover denkt!

De dirigent heeft daar een prachtig instrument voor: zijn armen en handen. Maar toch komt het vaak voor dat dirigenten niet duidelijk zijn in hun slagtechniek. Dit komt omdat er vaak een amateurdirigent voor een koor staat.

Koren hebben het over het algemeen moeite met het vinden van een dirigent. Je kunt wel spreken van een bedreigde soort, in ieder geval bij koren in de lichte muziek (pop en jazz), waar we zuinig op moeten zijn.

De basis van het dirigeren zit ‘m niet in het zwaaien met die armen of het technisch perfect kunnen slaan van de verschillende maatsoorten. Nee! De basis, de essentie, zit ‘m in het tikpunt!

Het tikpunt is een punt in de slag waarop een beweging ‘opveert’ en een andere richting ingaat. De richting kan de tegenovergestelde zijn van de voorgaande slag, maar ook een nieuwe richting. Dit tikpunt zorgt ervoor dat er een duidelijk einde zit aan een slag en dat de koorleden dus weten waar de puls zich bevindt. De ideale plek van het tikpunt is op navelhoogte (wanneer je staat).

Wanneer je dit voor jezelf wilt gaan oefenen, neem je een slag van boven naar beneden. Dus gewoon een verticale slag. Doe dit met je rechterhand (de maat slaan doen we normaliter met de rechterhand). Laat daarbij je hand vallen van het hoogste punt (ooghoogte ongeveer) tot het tikpunt (navelhoogte). Wanneer je hand het tikpunt heeft bereikt, moet je eens proberen je hand op te laten veren van het tikpunt.

Vergelijk het maar met een stuiterbal. Wanneer je die laat vallen, stuitert deze ook op van de grond met een beetje nieuwe energie om de volgende stuiter te maken.

Probeer te voorkomen dat je gaat slaan. Hoewel dit onderdeel van dirigeren ook wel ‘de maat slaan’ wordt genoemd, heeft het niks te maken met het echte slaan. Het slaan zorgt voor een stroeve beweging en zal geen muzikale flow stimuleren.

Werk aan het verduidelijken van je tikpunt. Voor de spiegel werkt dit het beste omdat je dan zelf kunt zien hoe anderen je zien. Oefen het elke dag een paar minuten, maar wees er heel bewust mee bezig. Je zult zien dat je jezelf hierdoor nog veel duidelijker kunt maken voor je zangers dan je al was.

Vond je dit artikel interessant? Zou je dan een reactie achter willen laten? Deel je eigen inzichten, mening, oefeningen of methodiek. Er is namelijk nooit één enkele goede manier voor iets. Daar leren we allemaal van!

Alvast enorm bedankt!

BETAAL SOCIAAL: BETAAL MET EEN TWEET, LIKE OF EEN WWW! KLIK HIER

Rechtermuisknop en selecteer dan 'Opslaan als...'

BETAAL SOCIAAL: BETAAL MET EEN TWEET, LIKE OF EEN WWW! KLIK HIER

Rechtermuisknop en selecteer dan 'Opslaan als...'

Download hieronder de derde loopsong! Gratis en voor niks, óf voor een tweet, like of www.

BETAAL SOCIAAL: BETAAL MET EEN TWEET, LIKE OF EEN WWW! KLIK HIER

Rechtermuisknop en selecteer dan 'Opslaan als...'

In onderstaande video hoor je het arrangement, uitgevoerd door Vocal Group XXL.